Onderzoek toont aan dat de taalvaardigheid van jongeren achteruitgaat. Ervaren jullie dat in de klas?

Leen Van Bever, leraar Nederlands en Grieks: “Vooral de taalrijkdom gaat achteruit. Leerlingen hebben vandaag een beperktere woordenschat waardoor een moeilijke tekst lezen en begrijpen niet meer vanzelfsprekend is. Ik zie daar twee oorzaken voor. Allereerst is de instroom in onze school – net zoals in alle andere Leuvense scholen – diverser geworden. Steeds minder leerlingen hebben Nederlands als thuistaal. Tegelijk zien we dat de vluchtigheid van het scrollen op de smartphone ook een impact heeft op de taalvaardigheid van jongeren. De huidige generatie leerlingen is het niet meer gewend om een lange tekst te doorploegen. Ze scannen een tekst heel oppervlakkig, lezen enkele woorden en daar stopt het vaak bij. Voor ons doelpubliek - een school in de doorstroomfinaliteit - is dat niet voldoende. Het is onze taak om hen voor te bereiden op het hoger onderwijs, en daar hoort ook het kunnen verwerken van complexe teksten bij.”

Daan Minnen, leraar Nederlands: “In ons vak werken we daar elke dag aan, maar er was nood aan een plan om schoolbreed aan taalvaardigheid te werken. Daarom zijn we gaan aankloppen bij het Centrum voor Taal en Onderwijs van de KU Leuven om ons de nodige knowhow en expertise aan te reiken.”

Jullie volgden onder meer de opleiding taalbeleidsexpert bij het CTO, met de steun van de stad. Hoe zetten jullie de opgedane kennis om in de praktijk?

Daan: “De opleiding bij het CTO vormde het startschot van een heel traject om een taalbeleidsplan uit te werken voor onze school. Want werken aan taal doet elke leraar op de klasvloer, over alle vakken heen. Na de eerste opleiding hebben we een team van taalankers aangesteld waarmee we nu de principes van taalkrachtig onderwijs stelselmatig uitrollen over de hele school. Ook voor onze schooleigen aanpak hebben we ons laten bijstaan door het CTO. Op hun advies hebben we een focus bepaald voor ons taalbeleid, met name leesvaardigheid. Onze ambitie is dat elke leerling aan het einde van zijn/haar schoolcarrière bij ons een complexe academische tekst kan verwerken. Om dat te bekomen hebben we aan alle leraren gevraagd om meer teksten te introduceren in hun lessen, ook in de lessen wiskunde, aardrijkskunde of economie, en om daar op een adequate manier bij stil te staan.”

“We geven coachingsessies per vakgroep om leraren hierin te ondersteunen. Die aanpak is ons ook aangereikt door het CTO. We zijn het afgelopen schooljaar gestart in de eerste graad met twee sessies per schooljaar. In de eerste sessie lichten we de principes van taalkrachtig lesgeven toe. In een tweede sessie bespreken we wat gewerkt heeft en wat niet, en waar we kunnen bijsturen. We moedigen leraren aan om hun praktijkvoorbeelden te delen. Zo zorgen we voor kruisbestuiving.”

Hoe hebben jullie draagvlak gecreëerd bij het schoolteam?

Daan: “We zijn gestart met een personeelsvergadering gewijd aan taalbeleid. Draagvlak vinden was niet moeilijk. Heel ons team voelde de nood aan. Ook zij stellen vast dat lezen niet meer zo vlot gaat als vroeger. Alleen voelen niet alle collega’s zich even capabel omdat taal niet hun vakgebied is. Daarom organiseren we onze coachingsessies, waarbij we hen concrete werkvormen aanreiken. We stemmen onze aanpak ook af op maat van de vakgroep. In de vakken beeld en lichamelijke opvoeding bijvoorbeeld richten we ons eerder op spreekkaders omdat teksten daar minder voor de hand liggen. Een aandachtspunt blijft ook de haalbaarheid. Als je 1 uur per week lesgeeft aan een bepaalde klas neemt een lange tekst klassikaal lezen te veel tijd in beslag. Daar stellen we voor om de leerlingen de tekst thuis te laten lezen, en in de klas enkel de samenvatting en enkele moeilijke begrippen te bespreken.”

Merken jullie het effect van jullie taalbeleid al bij de leerlingen?

Daan: “Het is nog te vroeg om grote tendensen te meten. We hebben wel al op klasniveau de leesvaardigheid getest en merken daar al een verbetering. We gaan de impact van ons taalbeleid de komende jaren monitoren met behulp van gestandaardiseerde testen. Daarvoor hebben we aan de start van het voorbije schooljaar al een nulmeting gedaan om de evolutie te kunnen zien.”

Wat zijn jullie plannen voor volgend schooljaar?

Leen: “We willen starten met een proefproject rond taalzorg om in zaakvakken voor een niet-significant deel van de punten mee te mogen quoteren voor Nederlands in de derde graad. Want correct Nederlands schrijven is in alle vakken belangrijk. Het project staat nog in de kinderschoenen, maar we zijn er volop mee bezig. Daarnaast willen we onze coachingsessies verder uitrollen over de hogere graden, zodat op termijn alle vakgroepen aan bod zijn geweest.”

Hebben jullie tips of advies voor andere scholen die een taalbeleid willen uitwerken?

Leen: “Blijf trouw aan de cultuur van je school. In onze school maken we beleid heel erg in dialoog met de leerkrachten en werkt het niet om dit van bovenaf op te leggen. En een dergelijke aanpak over de hele school uitrollen vergt tijd. Met een groot lerarenteam als het onze kan dat niet van vandaag op morgen.”

Daan: “Maak het ook niet te gewichtig. Taal is belangrijk, maar ook met kleine ingrepen kan je al taalversterkend lesgeven. Het is ook belangrijk om je directie mee aan boord te hebben. Leen en ik hebben uren gekregen om specifiek aan het taalbeleid te besteden. En de hulp inroepen van het Centrum voor Taal en Onderwijs kunnen we heel sterk aanbevelen. Zij hebben alle knowhow en praktijkervaring in huis om je school in de juiste richting te sturen.”